Tespit edilen bir başlangıca göre, zamanı gösteren alet olarak tanımlanan saat; güneş, kum, yağ ve su ile işleyen en ilkel şekliyle, M.Ö. 3000 - 2000 lerde Mezopotamya, Mısır, Hindistan ve Çin'de kullanılmıştır. Bunlardan en yaygını güneş saatleridir. Zamanın tayini yalnız güneş saatlerine münhasır değildi; onunla paralel bir gelişme gösteren Astrolop ve Rubu tahta-sıyla da zamanı ölçmek mümkündü. Mekanik saatlerin temelini oluşturan, güneş, kum, yağ ve su saatleriyle Rubu Tahtası ve Astrolop Aletleri yerini zamanla daha gelişmiş mekanik saatlere bırakmıştır. Saatler hakkında sonuç olarak şunu rahatlıkla söyleyebiliriz; saatlerin gelişiminde İslâm Medeniyetinin payı büyüktür.

Saat kulesi yapma geleneği Avrupa'da XIV. yy.da yaygınlaşmışsa da, Osmanlı Topraklarına, XVI. yy. Iın sonlarında girmiş, XVIII. ve XIX. yy.da batıdan doğuya doğru giderek artmıştır. Saat Kulelerinin Anadolu içlerine ve Osmanlı İmparatorluğu coğrafyasının tamamına yayılmasının en önemli sebebi ise, II. Abdülhamit' in tahta çıkışının 25. seneyi devriyesinde (1901), valilere saat kulesi yapımıyla ilgili gönderdiği İrade'dir.

Her yerden rahatlıkla görülebilmesi için kulevarî şekilde yapılan saat kuleleri genel olarak; kaide, gövde ve köşk bölümlerinden oluşur. Kaide bölümünde, bir oda, oda içinde kulenin üzerine çıkmak için bir merdiven yer alır. Bu oda bazen muvakkit hane olarak düzenlenmiştir. Bazen de bu kaide üzerinde çeşme bulunur. Ayrıca bazılarının üzerinde taşıdıkları (rüzgârgülü, barometre gibi) değişik hava olaylarını ölçen aletler taşımasıyla da, çok fonksiyonlu yapılar olarak kullanılmışlardır.

Osmanlı İmparatorluğu coğrafyasında, Saat Kuleleri üzerine yaptığımız bu araştırmada, Anadolu, Arnavutluk, Bosna-Hersek Bulgaristan, Cezayir, Filistin, Irak, İsrail, Karadağ, Kosova, Libya, Lübnan, Macaristan, Makedonya, Mısır, Romanya, Sırbistan, Suriye, Suudi Arabistan ve Yunanistan'da olmak üzere toplam, 20'nin üzerinde değişik ülkede 260'a yakın saat kulesi belirledik.

Saat Kulelerinin diğer bir görevi de, din ve devlet işlerinin ayrılmasına, Devlet Dairelerinin Ezani Saat yerine, Batı da olduğu gibi Güneş Saatiyle çalışma düzenine girmesine neden olmuştur. Ayrıca zengin ve aristokratların ceplerinde olan saatler, saat kulelerinin yapımıyla orta sınıf ve fakirlerin de cebine girmiş, yapıldıkları şehri de ayrıcalıklı ve kıskanılacak bir kent haline getirmiştir.

Zamanın mimari geleneğini (Barok, Rokoko, Ampir, Eklektik ve Neoklasik Üslup) iyi bir şekilde yansıtan saat kuleleri, genel olarak sade taş yapılardır. Türk Toplumu saat kulelerinin faydalarına o kadar inanmıştır ki, birçok yerleşim yerinde saat kulesi yaparak bu geleneğin günümüzde de devam ettiğini göstermiştir.

İçindekiler / iii Önsöz / xi I- GİRİŞ /1 II- SAAT KULELERİNİN TARİHÇESİ / 2 A- Saatlerin Çeşitleri ve Konumları / 5 B- Saat Kulelerinin Çalışma Düzenleri / 7 III- TÜRKİYE SAAT KULELERİ / 13 1. Adana Saat Kulesi / 13 2. Amasya Saat Kulesi / 15 3. Ankara Saat Kulesi / 16 a- Ankara Atatürk Orman Çiftliği Müdüriyet Binası Saat Kulesi / 17 4. Antalya Saat Kulesi / 18 5. Ayvalık (Balıkesir) Saat Kulesi / 19 6. Balıkesir Saat Kulesi / 20 7. Bayburt Saat Kulesi / 21 8. Bergama (İzmir) Saat Kulesi / 22 9. Bilecik Saat Kulesi / 23 10. Bolu Saat Kulesi / 24 11. Bozcaada (Çanakkale) Saat Kulesi / 26 12. Burdur Saat Kulesi / 27 13. Bursa Saat Kulesi / 28 14. Çanakkale Saat Kulesi / 29 15. Çankırı Saat Kulesi / 31 16. Çorum Saat Kulesi / 32 17. Erzurum Saat Kulesi / 34 18. Gerede (Bolu) Saat Kulesi / 35 19. Göynük (Sakarya) Saat Kulesi / 36 20. Gümüşhacıköy (Amasya) Saat Kulesi / 37 21. İskenderun Adliye Sarayı Saat Kulesi / 38 22. İstanbul Tophane (Nusretiye Camii) Saat Kulesi / 39 a- Yıldız Sarayı Saat Kulesi / 40 b- Dolmabahçe Saat Kulesi / 44 c- Deniz Hastanesi Saat Kulesi / 47 d- Haydarpaşa Lisesi Saat Kulesi / 48 e- Sirkeci Garı Saat Kulesi / 49 f- Boğaziçi Üniversitesi Saat Kulesi / 51 g- Etfal (Çocuk) Hastanesi Saat Kulesi / 52 h- Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi Saat Kulesi / 53 i- Büyükada Saat Kulesi / 54 j- Çatalca Hükümet Konağı Saat Kulesi / 55 23. İzmir Saat Kulesi / 57 a- Şirinyer Eski Amerikan Koleji Saat Kulesi / 60 b- Basmahane Demiryolları Saat Kulesi / 61 24. Kastamonu Saat Kulesi / 62 25. Kayseri Saat Kulesi / 63 26. Kocaeli (İzmit) Saat Kulesi / 64 27. Kütahya Saat Kule / 65 28. Ladik (Samsun) Saat Kulesi / 66 29. Maden (Elazığ) Saat Kulesi / 67 30. Mersin Saat Kulesi / 69 31. Merzifon (Amasya) Saat Kulesi / 70 a- Merzifon Amerikan Koleji Saat Kulesi / 71 32. Mudurnu (Bolu) Saat Kulesi / 72 33. Muğla Saat Kulesi / 73 34. Niğde Saat Kulesi / 75 35. Osmaniye Saat Kulesi / 76 36. Safranbolu (Karabük) Saat Kulesi / 77 37. Samsun Saat Kulesi / 78 38. Siirt Saat Kulesi / 79 39. Sinop Saat Kulesi / 80 40. Sivas Jandarma Binası Saat Kulesi / 81 41. Sivrihisar (Eskişehir) Saat Kulesi / 82 42. Sungurlu (Çorum) Saat Kulesi / 83 43. Şanlıurfa Saat Kulesi / 84 44. Tarsus (Mersin) Saat Kulesi / 85 45. Tokat Saat Kulesi / 86 46. Vezirköprü (Samsun) Saat Kulesi / 87 47. Yenişehir (Bursa) Saat Kulesi / 88 48. Yozgat Saat Kulesi / 89 a- Yozgat Hamidiye Saatli Çeşmesi / 90 49. Zile (Tokat) Saat Kulesi / 91 A- YOK OLAN SAAT KULELERİ / 92 50. Altınoluk Beldesi (Edremit - Balıkesir) Merkez Camii Saat Kulesi / 92 51. Bartın Saat Kulesi / 94 52. Beypazarı (Ankara) Saat Kulesi / 94 53. Diyarbakır Saat Kulesi / 95 54. Edirne Saat Kulesi / 96 55. Erbaa (Tokat) Saat Kulesi / 97 56. Erzincan Askeri Ortaokul Saat Kulesi / 97 a- Dördüncü Ordu Evrak Mahzeni Saat Kulesi / 97 57. Eskişehir Saat Kulesi / 98 58. Gelibolu (Çanakkale) Saat Kulesi / 99 59. Havza (Samsun) Saat Kulesi / 99 60. İstanbul Kumkapı Saat Kulesi / 100 61. İzmir Aya Fotini Kilisesi Saat Kulesi / 100 62. Kastamonu Kumandanlık Binası Saat Kulesi / 100 63. Konya Saat Kulesi / 101 64. Küre (Kastamonu) Saat Kulesi / 101 65. Manisa Saat Kulesi / 102 66. Mardin Saat Kulesi / 103 67. Mecitözü (Çorum) Saat Kulesi / 104 68. Sakarya (Adapazarı) Saat Kulesi / 104 69. Sivas Saat Kulesi / 104 70. Tekirdağ Saat Kulesi / 105 71. Trabzon Saat Kulesi / 105 72. Van Saat Kulesi / 105 C- YENİ YAPILAN SAAT KULELERİ / 106 1- Alaca (Çorum) Saat Kulesi / 106 2- Ankara, Aşağıeğlence Parkı Saat Kulesi / 106 3. Bahadm (Sorgun-Yozgat) Saat Kulesi / 106 4. Boyabat (Sinop) Saat Kulesi / 107 5- Çerikli (Kırıkkale) Saat Kulesi / 107 6- Esenli (Yozgat) Kasabası / 107 7- Gaziantep Hükümet Konağı Saat Kulesi / 107 8- Gerze (Sinop) Saat Kulesi / 108 9- Karabük Saat Kulesi / 108 10- Nevşehir Saat Kulesi / 108 11- Ondokuzmayıs (Samsun) Kasabası Saat Kulesi / 108 12- Şefaatli (Yozgat) Saat Kulesi / 109 13- Ürgüp (Nevşehir) Saat Kulesi / 109 14- Yerköy (Yozgat) Saat Kulesi / 109 E. FİLİSTİN /169 1- Nablus Saat Kulesi / 169 2- Kudüs Saat Kulesi /171 F.IRAK/173 1- Bağdat: a- îmam-ı Azam Külliyesi Saat Kulesi / 173 b- Osmanlı Sarayı ve Kışlası Saat Kulesi / 173 2- Samarra Saat Kulesi / 173 3- Zor (Deyrizor) Saat Kulesi / 173 G.İSRAİL/175 1- Akka Saat Kulesi /175 2- Hayfa Saat Kulesi / 176 3- Safed Saat Kulesi / 176 4-Yafa Saat Kulesi/177 H. KARADAĞ /179 1- Bar (Starigrad) Saat Kulesi / 179 2- Podgorica (Titograd) Saat Kulesi / 180 I. KOSOVA /183 1- Ferizoviç (Ferizay =Ureşevaç) Saat Kulesi / 183 2- Gilan Saat Kulesi / 184 3- İpek (Peja = Peç) Saat Kulesi / 184 4- Mamuşa Saat Kulesi / 185 5- Mitroviça Saat Kulesi / 187 6- Priştine /187 a- Hükümet Konağı Önündeki Eski Saat Kulesi / 187 b- Bugünkü Saat Kulesi / 188 7- Prizren /188 a- Kaledeki Saat Kulesi / 189 b- Şehir İçindeki Saat Kulesi / 189 8- Rahovça Saat Kulesi / 190 9- Vulçıtrm (Vushtri) Saat Kulesi / 191 J. LİBYA /195 1- Trablusgarb Saat Kulesi / 195 K. LÜBNAN /197 1- Beyrut Saat Kulesi / 197 2- Trablus (Tripoli) El - Tel Saat Kulesi / 198 L. MACARİSTAN /199 1- Budapeşte (Budin) Saat Kulesi / 199 M. MAKEDONYA / 203 1- Doyuran Saat Kulesi / 203 2- Gostivar Saat Kulesi / 204 3- İştip (Ştip) Saat Kulesi / 206 4- Kalkandelen (Tetova) Saat Kulesi / 207 5- Koçana Saat Kulesi / 207 6- Köprülü (Veles) Saat Kulesi / 208 7- Kratova Saat kulesi / 210 8- Kumanova Saat Kulesi / 211 9- Manastır (Bitola) Saat Kulesi / 211 10- Negotino Saat Kulesi / 213 11- Ohri Saat Kulesi / 214 12- Palanka Saat Kulesi / 215 13- Pirlepe (Prilep = Kriva Palanka) Saat kulesi / 216 14- Radovişte Saat Kulesi / 218 15- Resne Saat Kulesi / 218 16- Üsküp (Skopye) Saat kulesi / 218 N. MISIR/223 1- Kahire Mehmet Ali Paşa Camii Saat Kulesi / 223 O. ROMANYA/225 1- Tamışvar (Temesvar - Timişoara) Saat Kulesi / 225 P. SIRBİSTAN 227 1- Belgrat Saat Kulesi / 227 2- Niş Saat Kulesi / 228 3- Novisad (Fruşka Gora) Saat Kulesi / 229 R. SURİYE / 231 1- Halep Saat Kulesi / 231 2- Hama Saat Kulesi / 233 3- Hamidiye Kazası Saat Kulesi / 233 4- Şam Saat Kulesi / 233 S. SUUDİ ARABİSTAN / 235 1- Mekke Saat Kulesi / 235 T. YUNANİSTAN / 237 1- Anabolu (Nauplia) Saat Kulesi / 237 2-Atina Saat Kulesi/237 3- Dimetoka (Didimotiho) Saat Kulesi / 237 4- Fiorina Saat Kulesi / 238 5- Grebene (Grevena) Saat Kulesi / 239 6- Gümülcine (Komotini) Saat Kulesi / 240 7- İskece (Yenice = Xanthi) Saat Kulesi / 241 8- Karaferye (Veria = Bepolıa) Saat Kulesi / 242 a- Ağustos (Naussa) Saat Kulesi / 244 9- Kavala Saat Kulesi / 245 10- Kozana (Kozanı) Saat Kulesi / 245 a- Serfice Saat Kulesi / 246 11- Livadeia Saat Kulesi / 246 12- Narda Saat Kulesi / 246 13- Selanik Saat Kulesi / 247 14- Serez (Siroz) Saat Kulesi / 248 a- Demirhisar (Temurhisar) Saat Kulesi / 248 15- Tırhala (Trıkala) Saat Kulesi / 249 16- Veroia Saat Kulesi / 250 17- Yanya Saat Kulesi / 250 a- Yanya Kalesi'deki Saat Kulesi / 251 18- Yanya Lorus Kasabası Saat Kulesi / 251 19- Yenice Vardan (Giyaniça) Saat Kulesi / 251 20- Yenişehir (Larisa) Saat Kulesi / 252 21- Girit Adası / 252 A- Hanya (Hania) Saat Kulesi / 252 22- Rodos Saat Kulesi / 252 V- YURT DIŞINA HEDİYE OLARAK GÖNDERİLEN SAAT KULELERİ / 257 1- Meksika, Meksikociti Saat Kulesi / 257 2- Hindistan Bombay Saat Kulesi / 258 3- İtalya Venedik Saat Kulesi / 258 VI- DEĞERLENDİRME / 259 VII- BİBLİYOGRAFYA / 262.