İ Ç İ N D E K İ L ER ÖNSÖZ 15 KISALTMALAR 17 KAYNAK ve ARAŞTIRMALAR I. ARŞİV VESİKALARI 21 A. Sicill-i Ahvâl Defteri 21 B. Yıldız Evrakı 22 C. İrâdeler 23 D. Meclis-i Vükelâ Mazbataları 25 E. Şurâ-yı Devlet Katalogları 25 F. Ayniyat Defterleri 26 G. Osmanlı Belgelerinde Ermeniler Katalogları 26 II. SALNAMELER 27 III. GAZETELER 28 IV. YAYIMLANMIŞ VESİKALAR, ARAŞTIRMALAR ve İNCELEMELER 28 GİRİŞ HALİL RIFAT PAŞA'NIN AİLESİ ÇOCUKLUĞU ve İLK VAZİFELERİNE TOPLU BİR BAKİŞ I. ÇOCUKLUĞU AİLESİ ve EĞİTİMİ 35 II. İLK VAZİFELERİ 36 III. HALİL RIFAT PAŞA'NIN MUTASARRIFLIKLARI 39 A. Varna Mutasarrıflığı (1 Kasım 1868-18 Eylül 1869) 39 B. Tırhala Mutasarrıflığı (18 Eylül 1869-3 Temmuz 1873) 45 C. Vidin Mutasarrıflığı (3 Temmuz 1873-13 Eylül 1876).. 48 BİRİNCİ BÖLÜM HALİL RIFAT PAŞA'NIN VALİLİKLERİ I. TUNA VALİLİĞİ (13 Eylül 1876-5 Şubat 1877) 57 A. Halil Rıfat Paşa'nın Tuna Valiliği'ne Tayini 57 B. Tuna Vilâyeti'nin Teşekkülü ve XIX. Yüzyıl Sonlarında Tuna Vilâyeti 58 1. Tuna Vilâyeti'nin Teşekkülü 58 2. XIX. Yüzyıl Sonlarında Tuna Vilâyeti 59 C. Halil Rıfat Paşa'nın Tuna Valiliği Dönemi 61 II. KOSOVA VALİLİĞİ (7 Şubat 1877-25 Haziran 1878) 63 A. Halil Rıfat Paşa'nın Kosova Valiliği'ne Tayini 63 B. XIX. Yüzyıl Sonlarında Kosova Vilâyeti 64 1. Coğrafî Konumu ve Vilâyet'in Teşekkülü 64 2. İdarî Taksimat 66 3. Nüfus, Etnik ve Dinî Yapı 67 4. Kosova Vilâyetinde Ulaşım 69 5. Kosova Vilâyetinde Ekonomi ve Ticaret 70 6. Kosova Vilâyeti'nde Halkın Umumî Durumu 70 C. Halil Rıfat Paşa'nın Kosova'daki Faaliyetleri 72 III. SELANİK VALİLİĞİ (3 Temmuz 1878-28 Şubat 1880) 80 A. Selanik Valiliği'ne Tayini 80 B. XIX. Yüzyıl Sonlarında Selanik Vilâyeti 81 1. Coğrafî Konumu 81 2. İdari Taksimat 81 3. Nüfus, Etnik ve dinî Yapı 83 4. Ekonomi ve Ticaret 85 C. Halil Rıfat Paşa Döneminde Yapılan Çalışmalar 88 D. Selanik Valiliği'nden Azledilmesi 94 IV. SİVAS VALİLİĞİ (9 Ocak 1882-27 Eylül 18885) 96 A. Halil Rıfat Paşa'nın Selanik Valiliği'nden Azledilmesinden Sonraki Durumu ve Sivas Valiliğine Tayini : 96 B. XIX. Yüzyıl Sonlarında Sivas Vilâyeti 98 1. Coğrafî Konumu 98 2. İdarî Taksimat 99 3. Nüfus 101 4. Ekonomi ve Ticaret 104 C. Halil Rıfat Paşa'nın İcraatları 107 1. Bayındırlık alanında Yaptığı Çalışmalar 107 a. Vilâyet Yollarının Yapımı 107 b. Bayındırlık Alanında Diğer Çalışmaları 120 2. Eğitim-Öğretim Alanında Yaptığı Çalışmaları ve Tenbihnâmeleri 125 a. Dördüncü Tenbihnâme 130 b. Altıncı Tenbihnâme 131 c. Onbirinci Tenbihnâme 132 3. Halil Rıfat Paşa'nın Diğer Tenbihnâmeleri 140 a. Sivas Vilâyeti'nden Devâir-i Nevahi Müdürleri'ne Birinci Tenbihnâmedir 140 b. İkinci Tenbihnâme 141 c. Üçüncü Tenbihnâme 142 d. Beşinci Tenbihnâme 143 e. Yedinci Tenbihnâme 143 f. Sekizinci Tenbihnâme 144 g. Dokuzuncu Tenbihnâme 144 h. Onuncu Tenbihnâme 146 V. MANASTIR VALİLİĞİ(19 Ağustos 1887-28 Mayısl889) 149 A. Halil Rıfat Paşa'nın Sivas Valiliği'nden Ayrılmasından Sonra Başından Geçen Olaylar ve Manastır Valiliği'ne Tayini 149 B. XIX. Yüzyılın Sonlarından Manastır Vilâyeti 152 1. Coğrafî Konumu 152 2. İdarî Taksimat 152 3. Nüfus 153 4. Eğitim ve Öğretim 156 5. Ekonomi ve Ticaret 158 C. Halil Rıfat Paşa'nın İcraatları 159 1. Eşkıyaya Karşı Mücadelesi 159 a. Hafiye istihdamı 160 b. Eşkıyayı Ölü veya Diri Getirene Mükâfaat Verilmesi 161 c. Emniyet Komisyonlarının Kurulması ve Fahrî Zaptiyelik 163 d. Eşkıya Reisleriyle Anlaşma Teşebbüsü 165 e. Halkın İleri Gelenleri İle İttifak Yapmak 166 f. Eşkıyaya Karşı Silahlı Mücadele 167 2. Yunanistan'ın Faaliyetlerine Karşı Yapılan Çalışmalar 168 3. Eğitim ve Öğretim Alanında Çalışmaları 170 4. Muhacirlerin İskânı İçin Yaptığı Çalışmalar 171 5. Ulaştırma Alanındaki Çalışmaları 172 VI. AYDIN VALİLİĞİ 174 A. Halil Rıfat Paşa'nın Aydın Valiliği'ne Tayini 174 B. XIX Yüzyıl Sonlarında Aydın Valiliği 175 1. Coğrafî Konumu 175 2. İdarî Taksimat 175 3. Aydın Vilâyeti'nin Nüfusu 176 4. Eğitim ve Öğretim 180 5. Tarım ve Hayvancılık 183 6. Ekonomi ve Ticaret 184 7. Basın ve Yayın 189 C. Halil Rıfat Paşa'nın İcraatları 190 1. Bayındırlık Alanında Yaptığı Çalışmalar 190 a. Yol Yapım Çalışmaları 190 b. Bayındırlık Alanında Diğer Faaliyetleri 193 2. Muhacirlerin İskânı İçin Yaptığı Çalışmalar 194 3. Eşkıyaya Karşı Mücadelesi 201 4. Türk Basınının Gelişmesi İçin Yaptığı Çalışmalar.... 203 5. Sağlık Alanında Yaptığı Çalışmalar 206 6. Tabii Afetlerde Zarar Gören Halka Yapılan Yardımlar 208 7. İzmir Belediye Teşkilatındaki Düzenleme 210 8. Diğer İcraatları 211 İKİNCİ BÖLÜM HALİL RIFAT PAŞA'NIN DÂHİLİYE NAZIRLIĞI ve SADRAZAMLIĞI DÖNEMLERİNDE ERMENİ MESELESİ I. HALİL RIFAT PAŞA'NIN DÂHİLİYE NAZIRLIĞINA TAYİNİ 215 II. ERMENİ MESELESİNE GENEL BİR BAKIŞ 217 III. ERMENİLERİN ÇIKARDIKLARI İÇ KARIŞIKLIKLAR İSYANLAR VE ALINAN TEDBİRLER 222 A. Halil Rıfat Paşa'nın Dâhiliye Nâzırlığı'ndan Önceki Olaylar 223 B. Halil Rıfat Paşa'nın Dâhiliye Nazırlığı Dönemindeki Olaylar ve Alınan Tedbirler 226 1. Merzifon-Yozgat ve Tokat Olayları 226 a. Merzifon Olayları 226 b. Yozgat Olayları 231 c. Tokat Olayları 235 2. Birinci Sason (Talori) İsyanı 236 3. Babıâli Gösterisi 241 4. Zeytun İsyanı 247 5. İsyanların Anadolu'ya Yayılması 254 6. Islahat Projeleri 261 7. Ermeni Basınının Denetlenmesi 271 8. Devlete Sadık Ermenilerin Mükafatlandınlması 273 C. Halil Rıfat Paşa'nın Sadrazamlığı Dönemindeki Olaylar ve Alınan Tedbirler 275 1.Ermeni Olaylarının Yayılması Üzerine Alınan Tedbirler 275 2. Misyonerlerin Çalışmaları ve Alınan Tedbirler... 279 3. Van İsyanı 286 4. Osmanlı Bankası Baskını 291 5. Ermenilerin İstanbul'da Yeni olaylar Çıkarma Teşebbüsleri ve Bunun Önlenmesi 298 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM HALİL RİFAT PAŞA'NIN DÂHİLİYE NAZIRLIĞI DÖNEMİNDEKİ DİĞER OLAYLAR ve İCRAATLARI I. MAKEDONYA MESELESİ ve EŞKIYALARLA MÜCADELE 305 II. HALİL RIFAT PAŞA'NIN DÂRÜLACEZE'NİN YAPIMINDAKİ HİZMETLERİ 313 III. KOLERA SALGINI ve ALINAN TEDBİRLER 328 IV. ANADOLU'DAKİ TABİÎ AFETLER ve ALINAN TEDBİRLER 330 V. İŞKODRA VİLÂYETİ'NDEKİ MÜSLÜMANLARIN SOSYAL DURUMU VE ALINAN TEDBİRLER 333 VI. HALİL RIFAT PAŞA'NIN ÇEŞİTLİ KOMİSYONLARDAKİ VAZİFELERİ 334 VII. ŞURA-YI DEVLET RİYASETİ VEKÂLATİ'NE TAYİNİ 335 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM HALİL RIFAT PAŞA'NIN SADRAZAMLIĞI I. HALİL RIFAT PAŞA'NIN SADRAZAMLIĞA TAYİNİ 339 II. OSMANLI-YUNAN SAVAŞI ve HALİL RIFAT PAŞA 348 A. Savaşın Sebepleri 348 B. Yunanlıların Harekete Geçmesi ve Osmanlı Devleti'nin Savaş İlânı 353 C. Ateşkes ve Osmanlı-Yunan Barışı 358 D. Girid Meselesinin Aleyhimize Neticelenmesi ve Girid'den Anadolu'ya Türk Muhacereti 360 III. YAHUDİLERİN FİLİSTİN'DE DEVLET KURMA MÜCADELELERİ ve HALİL RIFAT PAŞA 363 IV. LORANDO VE TUBİNİ OLAYI ve HALİL RIFAT PAŞA 373 V. JÖN TÜRKLER ve HALİL RIFAT PAŞA 380 VI. JURNALCİLER ve HALİL RIFAT PAŞA 383 VII. HALİL RIFAT PAŞA'NIN ÇOCUKLARI ve OĞLU İBRAHİM CAVİD'İN ÖLDÜRÜLMESİ 387 BEŞİNCİ BÖLÜM HALİL RIFAT PAŞA'NIN ŞAHSİYETİ, NİŞAN ve MADALYALARI ve VEFATI I. ŞAHSİYETİ 395 II.

ALDIĞI RÜTBE, NİŞAN VE MADALYALARI 402 III. VEFATI (9 Kasım 1901) 404 SONUÇ 407 BİBLİYOGRAFYA 411 EKLER 423